Bảo trì máy đo CMM hàng ngày & cách xử lý sự cố thường gặp (kinh nghiệm thực tế)

Trong hơn 10 năm đi sửa chữa và bảo dưỡng máy đo tọa độ 3D cho các nhà máy, tôi có một nhận xét rất rõ: 70% các sự cố nghiêm trọng của máy CMM không phải do hỏng hóc tự nhiên, mà do bảo dưỡng hàng ngày chưa đúng cách, thậm chí nhiều xưởng gần như không bao giờ bảo dưỡng.

Máy CMM là thiết bị chính xác cao, giá thành không rẻ. Chỉ cần vài thao tác nhỏ làm hàng ngày, hàng tuần, máy có thể ổn định dùng 15-20 năm. Ngược lại, bỏ qua bảo dưỡng, máy dùng 5-7 năm đã mòn nặng, độ chính xác bay màu, sửa chữa tốn hàng trăm triệu.

Bài viết hôm nay tôi sẽ chia sẻ quy trình bảo dưỡng chuẩn và cách tự xử lý các sự cố thường gặp, hầu hết bạn đều có thể tự làm được tại chỗ, không phải chờ kỹ sư đến làm gián đoạn sản xuất.

1. Bảo dưỡng đúng quy trình: máy bền gấp 2 lần, ít hỏng hơn nhiều

Nhiều người nghĩ bảo dưỡng CMM là việc lớn, phải kỹ sư chuyên môn mới làm được. Thực ra phần lớn công việc là những việc nhỏ làm đều đặn, nhân viên vận hành hoàn toàn có thể tự thực hiện.

1.1 Công việc làm mỗi ngày (trước và sau ca làm việc)

• Trước khi bật máy: Kiểm tra áp suất khí nén, đảm bảo đạt mức yêu cầu của nhà sản xuất (thường 5-6 bar). Không đủ áp suất tuyệt đối không chạy máy, rất dễ làm hỏng hệ thống khí và đầu đo.
• Lau nhẹ mặt bàn đá granit bằng vải không bụi, không để vụn kim loại, dầu mỡ hay dụng cụ tùy tiện đặt trên bàn. Nhiều người có thói quen để cờ lê, bulong lên bàn đá – rất dễ xước bề mặt, ảnh hưởng độ phẳng vĩnh viễn.
• Kiểm tra que đo có bị cong vênh, lỏng lẻo không. Đầu đo vừa va chạm dù nhẹ cũng phải kiểm tra lại.
• Sau ca làm: Dọn dẹp sạch sẽ bàn làm việc, đưa đầu đo về vị trí an toàn, tắt máy theo đúng thứ tự: thoát phần mềm → tắt bộ điều khiển → tắt khí nén → tắt nguồn tổng.

1.2 Công việc làm mỗi tuần

• Xả nước trong bộ lọc khí nén. Đây là việc cực kỳ quan trọng mà nhiều người bỏ qua. Nước trong đường khí nếu đi vào trong máy sẽ làm hỏng ổ trượt khí, ăn mòn thước quang, thiệt hại rất lớn. Mỗi tuần xả nước 1-2 lần, mùa mưa ẩm ướt thì làm thường xuyên hơn.
• Lau sạch ray trượt 3 trục bằng vải không bụi thấm cồn tuyệt đối, lau theo chiều dài ray, không lau qua lại. Vặn vụn kim loại cọ xát sẽ xước mặt ray, làm tăng độ mòn và giảm độ chính xác.
• Kiểm tra các dây cáp di chuyển có bị kẹt, mài mòn không.

1.3 Công việc làm mỗi tháng

• Kiểm tra độ chặt của các ốc cố định đầu đo, bệ đặt chi tiết. Nếu có lỏng vặn vừa phải, không vặn quá mạnh làm biến dạng.
• Dùng quả chuẩn hoặc khối chuẩn đo thử kiểm tra độ lặp lại của máy. Nếu thấy sai số lặp lại lớn hơn thường ngày thì có thể máy đã có vấn đề, cần kiểm tra kỹ hơn.
• Lau sạch quạt tản nhiệt trong tủ điện, tránh bụi dày làm quá nhiệt.

1.4 Công việc làm 6 tháng / 1 năm (gọi đơn vị chuyên nghiệp)

• Hiệu chuẩn toàn bộ máy theo tiêu chuẩn ISO 10360-2, điều chỉnh bù sai số nhiệt độ, đảm bảo độ chính xác luôn ở mức tiêu chuẩn.
• Kiểm tra toàn bộ hệ thống khí nén, thay thế bộ lọc khí cũ.
• Kiểm tra độ mòn của ray trượt và vít bi, bôi mỡ chuyên dụng đúng loại.
• Cập nhật phiên bản phần mềm và kiểm tra toàn bộ hệ thống điện.

2. 5 sự cố thường gặp nhất và cách xử lý từng bước

Theo kinh nghiệm của tôi, 80% các cuộc gọi hỗ trợ đều rơi vào mấy lỗi dưới đây. Bạn hãy làm theo thứ tự từ đơn giản đến phức tạp, phần lớn đều có thể tự giải quyết trong 10 phút.

2.1 Máy báo lỗi áp suất khí, không thể khởi động

Đây là lỗi gặp nhiều nhất, và cũng là lỗi dễ khắc phục nhất:

1. Bước 1: Kiểm tra máy nén khí có đang chạy không, van tổng có được mở hết không. Rất nhiều trường hợp chỉ là van bị đóng nửa.
2. Bước 2: Kiểm tra bộ lọc khí trên máy, xem có bị tắc bụi hay có nước tích nhiều không. Xả nước và thay lọc nếu cần.
3. Bước 3: Kiểm tra đường ống có bị rò khí, gấp khúc không. Đặt tai nghe dọc đường ống nếu có tiếng rít là có rò.
4. Bước 4: Nếu tất cả đều bình thường mà vẫn báo lỗi – có thể cảm biến áp suất bị hỏng hoặc bị bẩn, lúc này hãy gọi kỹ sư kiểm tra.

2.2 Đầu đo va chạm, máy báo lỗi dừng khẩn cấp

Đây là lỗi ai vận hành cũng gặp ít nhất một lần. Đừng hoảng sợ, hầu hết các trường hợp không hỏng gì cả:

1. Bước 1: Nhấn nút dừng khẩn cấp để máy dừng hoàn toàn, không cố gắng kéo đẩy đầu đo bằng tay sẽ làm hỏng nặng hơn.
2. Bước 2: Thả nút dừng khẩn cấp, điều khiển máy di chuyển chậm rãi về vị trí an toàn, tách đầu đo ra khỏi vật va chạm.
3. Bước 3: Kiểm tra que đo có bị cong, vặn lỏng không. Nếu cong phải thay que đo mới.
4. Bước 4: Hiệu chuẩn lại đầu đo hoàn toàn trước khi tiếp tục đo sản phẩm. Dù va chạm nhẹ, độ chính xác của đầu đo cũng đã bị thay đổi, nếu tiếp tục đo sẽ ra kết quả sai.

2.3 Kết quả đo sai lệch, độ chính xác không ổn định

Nhiều người gặp trường hợp này vội nghĩ máy bị hỏng nặng, thực ra 90% là do các nguyên nhân rất cơ bản:

1. Bước 1: Kiểm tra nhiệt độ phòng đo. Nhiệt độ thay đổi quá nhiều là nguyên nhân số một làm kết quả không ổn định.
2. Bước 2: Kiểm tra chi tiết có được cân bằng nhiệt chưa. Chi tiết vừa lấy từ xưởng nóng về đo ngay chắc chắn sai.
3. Bước 3: Kiểm tra que đo có bị lỏng, có vết bẩn bám trên đầu bi không. Đầu bi bám bụi dầu làm sai kết quả vài micromet.
4. Bước 4: Hiệu chuẩn lại đầu đo, sau đó đo lại quả chuẩn. Nếu đo quả chuẩn vẫn sai lệch nhiều – có thể máy cần hiệu chuẩn toàn bộ hệ thống, hãy gọi đơn vị chuyên nghiệp.

2.4 Phần mềm đơ, không kết nối được với máy

1. Bước 1: Thoát hoàn toàn phần mềm, khởi động lại máy tính và bộ điều khiển máy. 70% các lỗi phần mềm sẽ biến mất sau khi khởi động lại.
2. Bước 2: Kiểm tra cáp kết nối giữa máy tính và tủ điều khiển có bị lỏng không.
3. Bước 3: Kiểm tra ổ C còn dung lượng trống không. Ổ đĩa đầy sẽ làm phần mềm chạy chậm và dễ bị đơ.
4. Bước 4: Nhớ rằng: tuyệt đối không cài game, phần mềm lạ hay trình duyệt tải file vào máy tính điều khiển CMM. Rất dễ gây xung đột và nhiễm virus, làm mất dữ liệu đo lường.

2.5 Máy chạy có tiếng ồn lạ, chuyển động không êm ái

1. Bước 1: Kiểm tra ray trượt có bám nhiều bụi, vụn kim loại không. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây tiếng ồn.
2. Bước 2: Lau sạch ray và kiểm tra xem có vết xước sâu không.
3. Bước 3: Nếu máy dùng vít bi, kiểm tra xem đã đến lúc bôi mỡ chưa. Thiếu mỡ sẽ làm tăng ma sát và gây tiếng ồn.
4. Bước 4: Nếu sau khi làm sạch và bôi mỡ mà vẫn có tiếng kêu cọt kẹt – có thể ổ bi hoặc vít bi đã bị mòn, lúc này hãy gọi kỹ sư đến kiểm tra, đừng tự ý tháo rời.

3. Những việc tuyệt đối không được làm với máy CMM

• Cấm đẩy kéo đầu đo hay bàn làm việc bằng tay khi máy đang bật nguồn, sẽ làm hỏng động cơ và bộ mã hóa.
• Cấm đặt vật nặng quá tải lên bàn đá, làm biến dạng bàn là hỏng vĩnh viễn.
• Cấm tự ý thay đổi các thông số bù sai số trong phần mềm nếu không hiểu rõ. Thay đổi sai sẽ làm toàn bộ kết quả đo sai lệch hoàn toàn.
• Cấm mở cửa phòng đo liên tục, để nhiệt độ thay đổi đột ngột.
• Cấm dùng các loại dung dịch tẩy rửa mạnh lau ray và thước quang.
• Cấm chạy máy khi không đủ áp suất khí nén.

4. Lời kết

Máy đo CMM giá trị lớn, nhưng không hề mong manh. Chỉ cần bạn làm đúng các thao tác bảo dưỡng nhỏ hàng ngày, vận hành theo quy trình, máy sẽ hoạt động ổn định và giữ độ chính xác tốt trong hàng chục năm.

Nhiều người nghĩ bảo dưỡng là chi phí phụ, thực ra bảo dưỡng tốt giúp bạn tránh được những lần sửa chữa lớn tốn hàng trăm triệu, đồng thời giữ độ chính xác máy luôn ổn định, không đo sai sản phẩm gây thiệt hại cho khách hàng.

Nếu bạn đã thử tất cả các bước trên mà vẫn không giải quyết được sự cố, đừng cố gắng tự tháo máy làm tình hình càng tệ hơn. Hãy gọi đội ngũ kỹ thuật của nhà cung cấp để được hỗ trợ chính xác nhất.

Hy vọng những kinh nghiệm thực tế này sẽ giúp bạn vận hành và bảo dưỡng máy đo CMM tốt hơn. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, hãy để lại bình luận hoặc liên hệ đội ngũ kỹ thuật của VNCMM nhé.